Rok po artykule 4: plan wydatków obronnych na 2027 rok niższy, a zakupy rosną na pożyczkę SAFE
- Autor
- Redakcja iqrynku
- Opublikowano
- Opisuje sesję
- 11.09.2026
- Czytanie
- 16 min
- Dział
- Geopolityka
W skrócie
W projekcie na 2027 rok na obronność zapisano 198,1 mld zł wobec 200,1 mld zł w 2026. Część budżetowa rośnie o 6,9 mld zł, cały ubytek powstaje w Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych, a zakupy przejmuje pożyczka SAFE na 43,7 mld euro.
W nocy z 9 na 10 września 2025 roku polska przestrzeń powietrzna została naruszona 19 razy. Drony weszły nad Polskę w trakcie masowego nalotu na cele w Ukrainie, odnaleziono szczątki 17 maszyn, a część zestrzeliły polskie F-16 wspólnie z holenderskimi F-35. W środę 10 września 2025 roku Polska uruchomiła artykuł 4 traktatu waszyngtońskiego, czyli tryb sojuszniczych konsultacji zwoływanych na wniosek państwa, które uznaje swoje bezpieczeństwo za zagrożone. Dwa dni później sekretarz generalny NATO Mark Rutte i dowódca sił sojuszniczych w Europie generał Alexus Grynkewich ogłosili start operacji Eastern Sentry, bez daty zakończenia.
Rok później, od wtorku 8 do piątku 11 września 2026 roku, w Targach Kielce odbywał się XXXIV Międzynarodowy Salon Przemysłu Obronnego: ponad 1000 wystawców z 40 państw. W ostatnim dniu targów Agencja Uzbrojenia podpisała z Mesko pierwszą umowę wykonawczą na zestawy przeciwlotnicze Piorun o wartości około 3 mld zł. Równocześnie w obiegu był projekt ustawy budżetowej na 2027 rok, w którym łączna kwota na obronę narodową jest niższa niż w planie na 2026 rok. Pierwszy raz od 2022 roku.
Sprzeczności tu nie ma. Zmienia się nie poziom zbrojeń, tylko źródło i forma pieniądza: część finansowana wprost z budżetu państwa rośnie, pozabudżetowy Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych się kurczy, a coraz większą część zakupów przejmuje unijna pożyczka SAFE.
Co zostało po tamtej nocy
Eastern Sentry nadal trwa i nadal nie ma daty zakończenia; operacja obejmuje flankę wschodnią od Dalekiej Północy po Morze Czarne. Skład sił z jesieni 2025 roku obejmował między innymi duńskie F-16, francuskie Rafale i włoskie F-35, ale aktualnego na wrzesień 2026 roku składu nie udało się ustalić z wiarygodnego źródła.
W środę 12 sierpnia 2026 roku sojusz zebrał się ponownie, żeby potępić naruszenia przestrzeni powietrznej Polski i Rumunii, stwierdzając, że pełną odpowiedzialność ponosi Rosja i że rośnie jej tolerancja na ryzyko. Najświeższy udokumentowany incydent nad Polską przed rocznicą to 29 i 30 lipca 2026 roku, gdy na Lubelszczyźnie spadł i eksplodował nieznany obiekt; według strony ukraińskiej był to rosyjski pocisk manewrujący Ch-101. W oknie od 4 do 12 września 2026 roku nie ma natomiast udokumentowanego naruszenia polskiej przestrzeni powietrznej.
Zmieniła się za to mapa incydentów u sąsiadów. W nocy z 4 na 5 sierpnia 2026 roku na lotnisku Lipsk-Halle znaleziono drona z ładunkiem wybuchowym przy ukraińskim samolocie cargo; we wtorek 1 września 2026 roku Berlin publicznie obarczył Rosję odpowiedzialnością, wezwał ambasadora i nakazał zamknięcie dwóch rosyjskich placówek.
Arytmetyka, która się nie zgadza
W projekcie ustawy budżetowej na 2027 rok na obronę narodową — łącznie w budżecie państwa i w planie Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych — zapisano 198,1 mld zł, czyli 4,51 proc. prognozowanego PKB. Rok wcześniej było to 200,1 mld zł i 4,81 proc. PKB, choć część źródeł podaje dla 2026 roku 201,0 mld zł i 4,83 proc., zależnie od tego, czy liczy się pierwotny plan Funduszu, czy plan po zmianach. Różnica to 1,9 mld zł, czyli 1,0 proc. w dół — odjęcie zaokrąglonych sum daje 2,0 mld zł, bo pełne kwoty obu planów mają dalsze miejsca po przecinku. To pierwszy nominalny spadek od 2022 roku.
To nie jest cięcie wydatków resortu obrony. Część finansowana wprost z budżetu państwa rośnie w 2027 roku do 131,694 mld zł, czyli do ustawowych 3,0 proc. PKB — o 6,865 mld zł, a więc o 5,5 proc. więcej niż rok wcześniej. Cały ubytek powstaje po stronie Funduszu, którego wydatki spadają o 8,8 mld zł, i to właśnie te dwie pozycje dają owe 1,9 mld zł różnicy. Zdanie o tym, że Polska planuje wydać na wojsko mniej, jest prawdziwe na poziomie sumy i nieprawdziwe na poziomie resortu. Rośnie też pozycja, z której kupuje się sprzęt: limit na Centralne Plany Rzeczowe, w tym Plan Modernizacji Technicznej, to według wytycznych ministra obrony z czerwca 2026 roku 51,3 mld zł wobec 49,7 mld zł w planie na 2026 rok.
Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych to wehikuł pozabudżetowy finansowany długiem i to on jest sednem zmiany. Jego wydatki zaliczane do kwoty 198,1 mld zł to w 2027 roku około 66 mld zł, czyli jedna trzecia całości; osobną wielkością są wpływy Funduszu z finansowania dłużnego, oszacowane na 69,178 mld zł, co odpowiada około 35 proc. całego budżetu obronnego — to pieniądz pożyczany, a nie pozycja wydatkowa w limicie. Ministerstwo Finansów prognozuje, że zadłużenie Funduszu sięgnie na koniec 2027 roku 207,0 mld zł. Najwyższa Izba Kontroli oceniła go jako wadliwie zaprojektowany i zagrażający modernizacji armii, a jego wydatki do 2035 roku szacuje na ponad 640 mld zł.
Drugie zastrzeżenie jest metodologiczne: porównujemy plan z planem, a plan nie jest wydatkiem. W 2025 roku Polska zaplanowała na obronność 186,5 mld zł, czyli 4,7 proc. PKB, a wydała mniej. Zbiorcze szacunki mówią o około 175 mld zł i luce około 11 mld zł; sprawozdanie, które wiceszef MON Stanisław Wziątek przedstawił w sejmowej Komisji Obrony Narodowej — 118,6 mld zł części budżetowej po zmianach, ponad 99 proc. planu, i 51,4 mld zł z Funduszu — sumuje się do 170,0 mld zł, czyli luki 16,5 mld zł. Różnica bierze się z odmiennych ujęć sprawozdawczych, więc uczciwy przedział wykonania to 170-176 mld zł. Miejsce luki jest w obu ujęciach to samo: niedowykonanie powstaje w Funduszu, nie w budżecie. Jeżeli 2026 rok powtórzy ten wzorzec, plan na 2027 rok może się okazać wyższy od faktycznych wydatków roku poprzedniego. Poprawne zdanie brzmi: Polska zaplanowała mniej, a nie Polska wyda mniej.
Polska nie jest już liderem NATO pod względem udziału wydatków obronnych w PKB — według szacunków sojuszu z lipca 2026 roku jest czwarta z wynikiem 4,68 proc., za Litwą (5,33 proc.), Estonią (5,11 proc.) i Łotwą (4,92 proc.). Różnica wobec rządowych 4,81 proc. dla 2026 roku wynika z metodologii, więc oba odczyty trzeba podawać razem.
Pożyczka zamiast podatku
SAFE, czyli Security Action for Europe, powstał na mocy rozporządzenia Rady Unii Europejskiej 2025/1106 z 27 maja 2025 roku; pula instrumentu wynosi 150 mld euro. To pożyczki, nie dotacje. Polska dostała 43,73 mld euro, czyli 29,1 proc. całości — najwięcej z 19 uczestniczących państw i ponad 2,6 raza więcej niż druga w kolejce Rumunia z 16,68 mld euro. Umowę pożyczkową Polska podpisała w piątek 8 maja 2026 roku jako pierwsza, mimo prezydenckiego weta wobec ustawy towarzyszącej programowi SAFE, a pierwsza wypłata trafiła do niej w piątek 29 maja 2026 roku: 6,6 mld euro zaliczki, czyli 15 proc. alokacji. Warunki, według doniesień prasy finansowej i raportu Komisji Europejskiej z kwietnia 2026 roku, są następujące:
- Okres spłaty do 45 lat — liczony od ostatnich ciągnień harmonogram sięga 2075 roku.
- Dziesięcioletnia karencja kapitałowa — przez pierwszą dekadę płaci się odsetki, nie kapitał.
- Oprocentowanie zmienne — 3,17 proc. w pierwszym roku według wyliczeń strony polskiej i 3,32 proc. według raportu Komisji Europejskiej.
- Koszt odsetkowy — szacowany na ponad 5,5 mld zł rocznie po wypłaceniu całości środków.
- Reguła 65 na 35 — co najmniej 65 proc. wartości komponentów każdego systemu musi pochodzić z UE, państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu, czyli EFTA, lub z Ukrainy.
Alokacja, wypłata i zamówienie to trzy różne rzeczy. Przyznano 43,7 mld euro, wypłacono na razie 6,6 mld euro, a zakontraktowano do końca maja 2026 roku, według komunikatu Agencji Uzbrojenia, 50 umów o łącznej wartości około 118 mld zł. Harmonogram ciągnień, według odpowiedzi resortu finansów na interpelację poselską, zakłada 31,6 mld zł w 2026 roku i po 38,0 mld zł w latach 2027-2030, czyli łącznie około 183,5 mld zł — to ta sama alokacja przeliczona po kursie mniej więcej 4,20 zł za euro. Wnioski o transze składa się co pół roku i są uzależnione od kamieni milowych, więc harmonogram jest planem, nie gwarancją. Rząd uchwałą z marca 2026 roku zdecydował, że spłata kapitału i odsetek ma nie obciążać środków na obronność, tylko rezerwę celową w budżecie państwa; wcześniej był o to spór z MON, a zapowiadanej poprawki domykającej tę kwestię nie udało się potwierdzić. Mechanizm jest prosty: koszt zakupów przesuwa się z bieżących podatków na dług, a ceną są odsetki i ryzyko zmiennej stopy.
Jeden element jest zawiasem całej sprawy i nie udało się go domknąć dokumentem. Ustawa zalicza wydatki finansowane z SAFE do limitu Funduszu wyłącznie w 2026 roku, więc od 2027 roku zakupy z SAFE mogłyby rosnąć obok zapisanych 198,1 mld zł — co tłumaczyłoby zapowiedź rekordowej wartości dostaw przy niższej sumie. Dokumentu, który to rozstrzyga, nie udało się ustalić: to mechanizm prawdopodobny, nie fakt potwierdzony. Jakub Palowski z Defence24 zwraca uwagę, że najtrudniejszy moment przyjdzie po 2030 roku, gdy środki z SAFE się skończą, a żołnierzy zawodowych będzie więcej.
Kto naprawdę zarabia
Deklaracja rządowa brzmi: 89 proc. środków z SAFE trafi do polskiego przemysłu i polskiej gospodarki. Metodologii tej liczby nie opublikowano. Najlepszym dostępnym testem jest największy europejski kontrakt antydronowy. Umowę na system SAN podpisano w piątek 30 stycznia 2026 roku, a nie na wrześniowych targach. Agencja Uzbrojenia zawarła ją z konsorcjum Polskiej Grupy Zbrojeniowej i Kongsberg Defence and Aerospace, a wartość sięga około 15 mld zł. Zakres to 18 baterii, 52 plutony ogniowe i 703 pojazdy, z zakończeniem dostaw w styczniu 2028 roku.
Kongsberg poinformował własnych inwestorów, że jego część programu jest warta około 16 mld koron norweskich, czyli około 6 mld zł i około 40 proc. wartości kontraktu. Strona polska podaje, że 60 proc. wartości zostaje w polskich firmach. Obie liczby mogą być prawdziwe naraz, bo mierzą różne rzeczy: udział wykonawcy w przychodach i udział wartości realizowanej w kraju. Istotne jest co innego: 60 proc. to nie jest 89 proc. — deklaracja obejmuje cały instrument, liczba Kongsberga jeden kontrakt. Norwegia należy do Europejskiego Obszaru Gospodarczego i EFTA, więc norweskie komponenty liczą się do 65-procentowego progu europejskiego i nie łamią żadnej reguły SAFE. Próg dotyczy Europy, nie Polski.
Offset i produkcja w kraju to również dwie różne rzeczy. Offset jest zobowiązaniem dostawcy do zrekompensowania zakupu inwestycją, technologią albo zamówieniami u lokalnych poddostawców; produkcja w kraju oznacza, że linia stoi w Polsce. Kongsberg zapowiedział inwestycję na Pomorzu wartą na start około 250 mln zł, z perspektywą wzrostu do miliarda złotych, z uruchomieniem zakładów w latach 2027-2028. Kluczowym polskim podwykonawcą w SAN jest trójmiejska spółka Advanced Protection Systems, odpowiedzialna za system dowodzenia i radary.
Największą pozycją targów był Piorun i tu też rozróżnienie ma znaczenie. W poniedziałek 24 sierpnia 2026 roku Agencja Uzbrojenia podpisała z Mesko umowę ramową o wartości ponad 8 mld zł: to zakup wspólny Polski, Litwy, Łotwy i Norwegii, z którego ponad 80 proc. pocisków i zestawów ma trafić do Wojska Polskiego, z finansowaniem głównie z SAFE. Dopiero w piątek 11 września 2026 roku podpisano pierwszą umowę wykonawczą do niej, o wartości około 3 mld zł, z dostawami na lata 2026-2030. Ramowa wyznacza pułap, wykonawcza jest zamówieniem, które generuje przychód. Mesko miało w 2025 roku, według danych spółki, ponad 2 mld zł przychodów ze sprzedaży i prawie 375 mln zł zysku.
Największym pojedynczym beneficjentem instrumentu w polskim przemyśle jest, według dostępnych zestawień branżowych, Huta Stalowa Wola: z trzeciego pakietu umów finansowanych z SAFE, o wartości około 78 mld zł, trafiło do niej blisko 60 mld zł, w tym druga partia 146 bojowych wozów piechoty Borsuk za 7,5 mld zł netto z dostawami do 2030 roku. Polska Grupa Zbrojeniowa zamknęła 2025 rok przychodami 18,5 mld zł, wyższymi o 33 proc. rok do roku, i zyskiem netto blisko 2,8 mld zł — bez uwzględnienia zamówień z SAFE.
Po stronie prywatnej najwięcej widać po Grupie WB, która w pierwszym półroczu 2026 roku wypracowała 1,6 mld zł przychodów i 519 mln zł zysku netto. W maju 2026 roku podpisała z Agencją Uzbrojenia umowy na ponad 400 zestawów amunicji krążącej WARMATE za około 1 mld zł netto, 190 zestawów bezzałogowców FlyEye za około 1,3 mld zł netto i 12 bateryjnych modułów ogniowych GLADIUS za ponad 9,3 mld zł netto — razem ponad 11 mld zł w jednym miesiącu. Prezes i główny akcjonariusz Piotr Wojciechowski potwierdził we wrześniu 2026 roku, że oferta publiczna na warszawskiej giełdzie jest jedną z rozważanych opcji, ale decyzja wymaga uchwały akcjonariuszy; wskazywany termin to pierwsza połowa 2027 roku, a wycena mogłaby przekroczyć 20 mld zł.
Na warszawskim parkiecie najbardziej rozpoznawalną ekspozycją na ten cykl pozostaje Lubawa, która pokazuje, że hossa zamówieniowa nie przekłada się automatycznie na wyniki. Spółka podpisała w konsorcjum umowę na maskowanie dla systemu Wisła II za około 586 mln zł netto. Wyniki półroczne 2026 roku wyglądają jednak inaczej w każdym ze sprawozdań: skonsolidowane przychody spadły o 17,1 proc. do 258,8 mln zł, a zysk netto o 27,6 proc. do 41,2 mln zł, natomiast jednostkowo przychody spadły o 58,6 proc. do 62,2 mln zł, a zysk netto o 85,1 proc. do 4,3 mln zł. To nie są liczby sprzeczne: pierwsze dotyczą grupy, drugie spółki dominującej, a baza porównawcza z 2025 roku była rekordowa. Kurs zareagował spadkiem o ponad 9 proc.; według odczytu z 4 września 2026 roku akcje kosztowały 11,40 zł, a od początku roku zyskały około 40 proc.
Czego nie kupi się pieniędzmi
Stan Sił Zbrojnych RP wyniósł 1 stycznia 2026 roku 217 075 żołnierzy, a w sierpniu 2026 roku przekroczył 220 tys.; około 75 proc. służących czynnie to żołnierze zawodowi. Docelowy model, o którym mówiono w Kielcach, to 500 tys. ludzi do 2039 roku: 300 tys. w służbie czynnej i 200 tys. w rezerwie. Arytmetyka rekrutacji pokazuje skalę zadania: w 2025 roku powołano prawie 19 tys. osób do służby zawodowej, a odeszło ponad 7 tys., czyli przyrost netto wyniósł około 12 tys., przy retencji 94,53 proc., najwyższej od 2000 roku. Do 300 tys. żołnierzy w służbie czynnej brakuje około 80 tys. ludzi, czyli około 6 tys. rocznie przez trzynaście lat; tempo z 2025 roku dotyczy jednak samej służby zawodowej, a cała armia urosła od 1 stycznia do sierpnia 2026 roku o niespełna 3 tys. Kosztorysu celu nie opublikowano, a wydatki osobowe wykraczają daleko poza horyzont SAFE, który kończy się około 2030 roku.
Amunicja jest drugim ograniczeniem, którego nie znosi się przelewem. Zdolność elaboracji amunicji 155 mm w Dezamecie ma według zapowiedzi wzrosnąć z 80 tys. sztuk w 2026 roku do ponad 200 tys. rocznie. Ta sama liczba wraca w politycznej deklaracji z targów — 200 tys. pocisków rocznie do 2028 roku — podczas gdy dane przemysłowe Polskiej Grupy Zbrojeniowej mówią o 150-180 tys. sztuk od 2028 roku; oba odczyty trzeba czytać razem. Nakłady inwestycyjne to 1,358 mld zł w Dezamecie i 887,2 mln zł w Mesku. Umowa spółki PGZ-Amunicja z 30 maja 2026 roku, o wartości ponad 13,5 mld zł, jest finansowana z SAFE. Wszystkie te terminy leżą w 2028 roku i dalej.
Trzecim ograniczeniem jest czas. Dostawy Piorunów rozłożono do 2030 roku, a konstelacja satelitarna MILSATCOM jest na razie na etapie listu intencyjnego podpisanego 11 września 2026 roku przez ICEYE i Polską Grupę Zbrojeniową, nie umowy. Mówi o tym najwięcej jeden przypadek: postępowanie na naprawy systemów antydronowych SKYctrl w latach 2026-2029 unieważniono po odrzuceniu z przyczyn formalnych jedynego wniosku, złożonego przez samego producenta. Zestawy kupiono w 2022 roku według wymagań sprzed rewolucji dronowej. Tę samą spółkę, Advanced Protection Systems, znajdujemy jako kluczowego podwykonawcę w programie za około 15 mld zł.
Rok po artykule 4 zmieniła się nie skala polskich zbrojeń, tylko ich księgowość. Część budżetowa rośnie o 6,9 mld zł, Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych kurczy się o 8,8 mld zł, a ciężar zakupów przejmuje pożyczka o horyzoncie spłaty sięgającym 2075 roku. Rachunek za sprzęt dostarczony do 2030 roku będzie płacony przez dwa pokolenia, a najtrudniejszy odcinek zacznie się wtedy, gdy środki z SAFE się skończą, a koszty osobowe 300-tysięcznej armii czynnej dopiero narosną.
Na co patrzeć
- Październik 2026 i kwiecień 2027 — wnioski o kolejne transze SAFE. Sprawdzian: czy zaplanowane 38,0 mld zł na 2027 rok wpłynie w terminie i w pełnej wysokości.
- Ostateczny kształt ustawy budżetowej na 2027 rok. Kwoty 198,1 mld zł i 51,3 mld zł to na razie projekt; osobno: czy resort finansów doprecyzuje, jak ciągnienia z SAFE mają się do limitu Funduszu po 2026 roku.
- Wykonanie 2026 roku, nie plan 2027. Jeżeli powtórzy się luka wykonania z 2025 roku, porównywanie planów przestaje cokolwiek znaczyć.
- Kolejne umowy wykonawcze do ramowej na Pioruny. Tempo domykania reszty z ponad 8 mld zł pokaże, czy produkcja nadąża za finansowaniem.
- Decyzja akcjonariuszy Grupy WB w sprawie oferty publicznej. Byłby to pierwszy od lat test wyceny polskiej zbrojeniówki przez rynek, a nie przez zamawiającego.
- Wskaźniki realizacji deklaracji o krajowym udziale. Metodologia liczby 89 proc., raporty offsetowe, start zakładów Kongsberga na Pomorzu w latach 2027-2028 i udział polskich poddostawców w kolejnych pakietach SAFE.
Tekst opisuje stan na 12 września 2026 roku; część danych ma charakter wstępny albo pochodzi z zapowiedzi, a nie z podpisanych umów. Materiał ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej ani porady.
Materiał wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi rekomendacji ani porady inwestycyjnej.Czytaj więcejZwiń
Inwestowanie wiąże się z ryzykiem utraty kapitału; decyzje podejmujesz na własną odpowiedzialność.