Dane z sesji 20.11.2026 · sygnały 22:52Sesja 20.11 · sygnały 22:52

piątek, 20 listopada 2026

Węgiel energetyczny: ARA drożeje, polski indeks tanieje. Kto płaci różnicę

Autor
Redakcja iqrynku
Opublikowano
Opisuje sesję
28.08.2026
Czytanie
15 min
Dział
Rynki

W skrócie

Węgiel w portach ARA podrożał do 124-131 dolarów za tonę, a polski indeks PSCMI 1 spadł w czerwcu do 292,50 zł. Dlaczego oba rynki idą w przeciwne strony i kto płaci różnicę.

Spółki z tego wpisu: Bogdanka SPRZEDAJ 39

Na koniec sierpnia 2026 roku rynek węgla energetycznego rozjechał się na dwie połowy, które prawie się ze sobą nie stykają. W portach Amsterdam, Rotterdam i Antwerpia, czyli w bazie zwanej skrótem ARA, tona węgla o wartości opałowej 6000 kilokalorii na kilogram jest wyraźnie droższa niż rok temu, a szeroki benchmark światowy zamykał 27 sierpnia 2026 roku dwanaście miesięcy ze wzrostem o ponad jedną czwartą. W tym samym czasie krajowy indeks cen dla polskiej energetyki zawodowej jest szesnaście procent niżej niż rok wcześniej i osuwa się dalej. To nie sprzeczność w danych, tylko dwa różne mechanizmy ustalania ceny — a ta różnica decyduje o rachunku polskich kopalń, o skali importu i o tym, ile państwo dopłaca do wydobycia.

Sesja 28.08.2026piątekSygnały GPW po przeliczeniu: kupno 154 · sprzedaż 165Przewaga sygnałów GPW (kupno − sprzedaż), 30 sesji−57−1120.0728.08w dół 206w górę 209 walorów
Grafika z danych serwisu: sygnały i notowania EOD walorów GPW, sesja 28.08.2026.

Dwa rynki, dwa kierunki cen

Rok 2026 zaczął się na rynku ARA od 97,70 dolara za tonę w indeksie dziennym CIF, czyli w formule obejmującej koszt towaru, ubezpieczenie i fracht do portu. W drugiej połowie stycznia notowania pierwszy raz od pięciu miesięcy przebiły 100 dolarów, a 29 maja indeks dzienny wyniósł 127,67 dolara. Pod koniec lipca notowania w portach ARA utrzymywały się w przedziale 120 do 125 dolarów za tonę, podczas gdy szerszy benchmark światowy wyceniano 24 lipca w okolicy 130,60 dolara. W ostatnich dniach sierpnia kontrakty terminowe API2 na dostawę do ARA chodziły po mniej więcej 124 do 125 dolarów za tonę, a benchmark światowy skoczył 27 sierpnia o 6,3 procent do 139,50 dolara, po 131,25 dolara dzień wcześniej. To dwa różne indeksy i nie wolno ich mylić: API2 wycenia węgiel dowieziony do Rotterdamu, a benchmark światowy opiera się na surowcu ładowanym w australijskim Newcastle. Odczyty pochodzą z serwisów notowaniowych z 27 i 28 sierpnia 2026 roku, pokazują więc rząd wielkości, a nie rozliczenie kontraktu.

Odniesienie roczne jest dodatnie po obu stronach: pod koniec lipca 2026 roku Agencja Rozwoju Przemysłu podawała, że notowania w portach ARA są o blisko 15 procent wyższe niż rok wcześniej, a benchmark światowy kończył 27 sierpnia dwanaście miesięcy ze wzrostem o ponad 27 procent. Przyczyna jest jedna i nazywa się gaz. Kontrakty na holenderskim hubie TTF, europejskim punkcie odniesienia dla cen gazu, kosztowały 24 sierpnia 2026 roku około 65,7 euro za megawatogodzinę, czyli mniej więcej 125 procent więcej niż na początku 2026 roku. Magazyny gazu w Unii Europejskiej były wypełnione w niespełna 62 procent, dokładnie 61,68 procent, wyjątkowo słabo jak na koniec lata, gdy sezon zatłaczania powinien się domykać; Polska wyróżnia się wypełnieniem powyżej 90 procent, ale krajowe magazyny nie odcinają nikogo od ceny europejskiej. Mechanizm jest prosty: gdy gaz drożeje, elektrownie w Europie Zachodniej przesuwają produkcję w stronę węgla, popyt rośnie i cena idzie za nim. To zjawisko nazywa się przełączaniem paliw.

Polski indeks poszedł w przeciwną stronę. PSCMI 1, czyli indeks cen węgla energetycznego sprzedawanego przez krajowych producentów do energetyki zawodowej i przemysłowej, wyniósł w pierwszym kwartale 2026 roku średnio 308,63 złotego za tonę, co odpowiada 14,24 złotego za gigadżul. To o 14,7 procent mniej niż rok wcześniej i o 4,2 procent mniej niż w czwartym kwartale 2025 roku. Dalej było tak:

  • Kwiecień 2026 — 308,46 złotego za tonę, czyli 14,12 złotego za gigadżul, o 12,8 procent mniej niż rok wcześniej.
  • Maj 2026 — 305,21 złotego za tonę, 14,04 złotego za gigadżul, spadek o 1,1 procent miesiąc do miesiąca i o 14,1 procent rok do roku.
  • Czerwiec 2026 — 292,50 złotego za tonę, spadek o 4,2 procent miesiąc do miesiąca i o 16,0 procent rok do roku.
  • Ciepłownictwo — bliźniaczy indeks PSCMI 2 trzyma się wyżej: w kwietniu 2026 roku 407,38 złotego za tonę, czyli 17,69 złotego za gigadżul.

Rozjazd bierze się z konstrukcji obu wskaźników. ARA to cena rynkowa, spotowa i terminowa, ustalana codziennie przez transakcje. PSCMI to średnia z faktycznie zawartych umów krajowych producentów, w większości rocznych i wieloletnich, aneksowanych raz w roku, wyrażona jako cena netto na wagonie w punkcie załadunku, bez akcyzy, ubezpieczenia i kosztów dostawy. Krajowa cena reaguje więc z rocznym opóźnieniem i odzwierciedla układ sił między państwową grupą górniczą a państwowymi elektrowniami, a nie rynek światowy.

Co pokazują dane z polskich kopalń

Pierwsze półrocze 2026 roku było w polskim górnictwie nietypowe: wydobycie wzrosło mimo dalszej redukcji zatrudnienia. W sześciu miesiącach krajowe kopalnie wydobyły 21,2 miliona ton węgla kamiennego, o 3,7 procent więcej niż rok wcześniej. Nie był to jednorazowy wyskok: marzec o 5,2 procent nad rokiem poprzednim, kwiecień o 9,9, maj o 20,8, czerwiec o 11,0 procent przy wydobyciu 3,43 miliona ton.

Sprzedaż nie nadążyła. W czerwcu 2026 roku wyniosła 2,99 miliona ton, o ponad 400 tysięcy ton mniej niż wydobycie. Efekt widać na zwałach: zapasy na koniec czerwca to 3,12 miliona ton wobec 2,69 miliona miesiąc wcześniej. Warto jednak zachować proporcje: w czerwcu 2025 roku leżało tam 5,3 miliona ton, o ponad dwa miliony więcej.

Zatrudnienie kurczy się szybko: na koniec czerwca 2026 roku w polskich kopalniach pracowało 66,4 tysiąca osób, o 8,5 procent mniej niż rok wcześniej i o 16 procent mniej niż pięć lat temu, wobec ponad stu tysięcy w 2015 roku. Podstawą prawną jest nowelizacja ustawy górniczej z 4 grudnia 2025 roku, podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego i obowiązująca od 1 stycznia 2026 roku: odprawy do 170 tysięcy złotych netto zwolnione z podatku, urlopy górnicze dla około 3,5 tysiąca pracowników Polskiej Grupy Górniczej, Przedsiębiorstwa Górniczego Pokój i Węglokoksu Kraj oraz około 3 tysięcy w Jastrzębskiej Spółce Węglowej, plus prawo spółek do samodzielnej likwidacji zakładów.

W całym 2025 roku polskie kopalnie wydobyły 42,8 miliona ton, o 1,2 miliona mniej niż rok wcześniej. Największym producentem jest Polska Grupa Górnicza z wydobyciem 16,1 miliona ton wobec 17,3 miliona w 2024 roku; likwidacja kopalni Wujek w Katowicach ruszyła 1 kwietnia 2026 roku, a Bielszowic w Rudzie Śląskiej 1 lipca, przy planowanej redukcji o pięć tysięcy etatów. Bogdanka wyprodukowała w pierwszym półroczu 4,38 miliona ton węgla handlowego i sprzedała 4,06 miliona. W styczniu 2026 roku Czechy zakończyły produkcję w ostatniej kopalni węgla kamiennego i Polska została jedynym krajem Unii wydobywającym ten surowiec na skalę przemysłową.

Rachunek, który się nie domyka

Rok 2025 zamknął się w sektorze wynikiem netto minus 10,9 miliarda złotych, przy ujemnej EBITDA na poziomie 8,065 miliarda; to zestawienie Fundacji Instrat oparte na danych spółek. EBITDA to zysk operacyjny powiększony o amortyzację, czyli przybliżenie gotówki z działalności podstawowej — ujemna oznacza, że sprzedaż nie pokrywa nawet bieżących kosztów. Przy wydobyciu 42,8 miliona ton daje to średnio około 255 złotych straty na tonie, ale jest to już przeliczenie własne redakcji, a nie wskaźnik publikowany przez agencję. Dodatnią EBITDA pokazały tylko Bogdanka i Południowy Koncern Węglowy; Jastrzębska Spółka Węglowa i Polska Grupa Górnicza zeszły odpowiednio 3,9 miliarda i 2 miliardy złotych pod kreskę.

Pierwszy kwartał 2026 roku był lepszy, ale wciąż głęboko pod kreską: strata netto 1,75 miliarda złotych wobec 2,179 miliarda rok wcześniej, przychody 7,07 miliarda, w tym 5,17 miliarda ze sprzedaży węgla, strata operacyjna 1,72 miliarda, z czego 2,09 miliarda na samej sprzedaży węgla. Wydobyto 8,91 miliona ton ekwiwalentu węgla przy jednostkowym koszcie produkcji 834,57 złotego za tonę ekwiwalentu.

Ta liczba bywa nadużywana. Ekwiwalent węgla sprowadza różne sortymenty do wspólnego mianownika, a dane sektorowe obejmują też Jastrzębską Spółkę Węglową, producenta drogiego węgla koksowego o innej strukturze kosztów. Nie wolno więc zestawiać 834,57 złotego kosztu z 292,50 złotego indeksu PSCMI 1 i ogłaszać pięciuset złotych straty na tonie. Porównywalna jest inna para liczb: Bogdanka, najefektywniejsza polska kopalnia, wypracowała w pierwszym półroczu 2026 roku 1364,2 miliona złotych przychodów, 113 milionów EBITDA i tylko 7,2 miliona zysku operacyjnego oraz 5,1 miliona zysku netto (dane szacunkowe, pełny raport zapowiedziano na 9 września 2026 roku). Iloraz przychodów i wolumenu sprzedaży daje w przeliczeniu własnym redakcji około 336 złotych na tonę. Przy takiej cenie najlepsza kopalnia w kraju ledwie wychodzi na zero operacyjnie, a jako przyczynę spółka wskazała niższe ceny węgla w kraju.

Dziurę zasypuje budżet. W 2026 roku na górnictwo węgla kamiennego zaplanowano co najmniej 7,5 miliarda złotych, z czego 5,5 miliarda na likwidację kopalń i dopłaty do redukcji zdolności produkcyjnych, a około 2 miliardy na programy osłonowe. Problem prawny trwa: pierwszy wniosek notyfikacyjny w sprawie dopłat trafił do Komisji Europejskiej w 2022 roku, decyzji wciąż nie ma, a państwo dopłaca dalej. W horyzoncie do 2040 roku analitycy Forum Energii szacowali koszt samych dopłat do wydobycia na 31 do 83 miliardów złotych; to opinia autorów raportu, zależna od realizowanego scenariusza Krajowego Planu na rzecz Energii i Klimatu.

Import: mały udział w energetyce, szybka dynamika

W 2025 roku Polska sprowadziła około 6,6 miliona ton węgla kamiennego, w tym około 5,4 miliona ton energetycznego. W pierwszym kwartale 2026 roku import węgla energetycznego sięgnął prawie 1,8 miliona ton, o ponad 39 procent więcej niż rok wcześniej — to dane Agencji Rynku Energii przywoływane w sierpniu 2026 roku. Kierunki od czasu embarga na surowiec rosyjski są stabilne: Kolumbia, Australia, Indonezja, Republika Południowej Afryki, Kazachstan i Stany Zjednoczone. Ten wzrost trzeba jednak umieścić we właściwym miejscu bilansu. Energetyka zawodowa opiera się niemal wyłącznie na surowcu krajowym, a największe grupy pytane latem 2026 roku o zimowe zaopatrzenie odpowiadały, że bazują na polskich kopalniach. Import płynie głównie do ciepłownictwa, przemysłu i odbiorców indywidualnych, gdzie liczą się grube sortymenty i bliskość portu.

Powód widać, gdy sprowadzi się obie ceny do wspólnej jednostki energii; poniższe przeliczenie jest szacunkiem własnym redakcji, a nie danymi agencyjnymi. Węgiel z ARA o kaloryczności 6000 kilokalorii na kilogram ma około 25,1 gigadżula w tonie; przy 124 dolarach za tonę i kursie 3,72 złotego za dolara z 28 sierpnia 2026 roku daje to około 18,4 złotego za gigadżul już w Rotterdamie, przed frachtem do Świnoujścia lub Gdańska, przeładunkiem i koleją w głąb kraju. Polski węgiel energetyczny ma około 21 do 22 gigadżuli w tonie, a przy indeksie 292,50 złotego za tonę wychodzi około 13,4 złotego za gigadżul na wagonie przy kopalni. Surowiec z portu jest więc w przeliczeniu na jednostkę energii o mniej więcej jedną trzecią droższy od krajowego, a to tłumaczy dwie rzeczy naraz: dlaczego drożejące porty nie wywołały fali importu do energetyki zawodowej i dlaczego elektrownie nie mają powodu płacić kopalniom więcej.

Odbiorca indywidualny widzi inne liczby. W połowie sierpnia 2026 roku w cennikach Polskiej Grupy Górniczej orzech z kopalni Ziemowit kosztował 1135 złotych za tonę, z Jankowic i Marcla 1200 złotych, a z Piasta 1229 złotych; sortymenty luzem chodziły od około 1200 do 1500 złotych. Wobec lipca część produktów podrożała o 50 złotych na tonie, głównie przez koniec promocji Aktywny Klient, która pozwalała zbić cenę nawet o 250 złotych. Przepaść między 292,50 złotego indeksu hurtowego a ponad tysiącem złotych w składzie opału to nie marża pośrednika, lecz koszt wzbogacania i sortowania, akcyza, podatek od towarów i usług, transport i konfekcjonowanie.

Ile jeszcze węgla potrzebuje polski system

W pierwszym półroczu 2026 roku węgiel kamienny dał 42,6 procent krajowej produkcji energii elektrycznej, czyli 37,9 terawatogodziny, o 2,5 procent więcej niż rok wcześniej. W lipcu 2026 roku jednostki na węglu kamiennym dały 35,3 procent produkcji, a na brunatnym 18,2 procent, czyli razem ponad połowę generacji. Rok, w którym produkcja z węgla rośnie mimo rozwoju źródeł odnawialnych, wygląda na paradoks, ale przyczyna leży w kosztach zmiennych.

Poniższy rachunek jest szacunkiem własnym redakcji i pokazuje wyłącznie rząd wielkości. Blok węglowy o sprawności około 38 procent potrzebuje na megawatogodzinę mniej więcej 9,5 gigadżula w paliwie, czyli około 0,43 tony krajowego węgla, a przy 292,50 złotego za tonę to jakieś 126 złotych; emituje przy tym około 0,9 tony dwutlenku węgla. Uprawnienia do emisji były w 2026 roku wyjątkowo zmienne: od ponad 90 euro za tonę w styczniu, przez marcowy dołek w okolicach 62 euro, po niespełna 80 euro w połowie czerwca. Jako punkt odniesienia bierzemy średnią z sześciu miesięcy poprzedzających sierpień, czyli 74,66 euro za tonę. Po kursie 4,33 złotego za euro z 28 sierpnia 2026 roku emisje kosztują wtedy około 290 złotych, a cały koszt zmienny wypada w okolicach 420 złotych na megawatogodzinę. Blok gazowo-parowy o sprawności 55 procent potrzebuje około 1,8 megawatogodziny gazu, czyli przy 65 euro ponad 500 złotych paliwa, plus mniej więcej 120 złotych za około 0,37 tony emisji, razem grubo ponad 600 złotych. Rachunek pomija koszty rozruchu i utrzymania, ale kierunek jest niesporny: przy takich cenach gazu węgiel wygrywa w kolejności uruchamiania jednostek nawet z opłatą emisyjną w tle.

Ta przewaga nie jest trwała. Prognozy na 2030 rok rozchodzą się szeroko: w ambitnym scenariuszu Krajowego Planu na rzecz Energii i Klimatu krajowe zużycie węgla kamiennego energetycznego ma wynieść 19,4 miliona ton, w scenariuszu z istniejącymi środkami 28,4 miliona, a wcześniejsze publiczne szacunki mówiły o nie więcej niż 22,5 miliona ton. Ten sam ambitny scenariusz resortu klimatu zakłada, że w 2030 roku z węgla pochodzić będzie 22 procent produkcji energii elektrycznej wobec około 60 procent w 2023 roku, przy 56 procentach dla źródeł odnawialnych i 16 procentach dla gazu; to prognoza autorów planu, a nie stan faktyczny. Osobnym punktem uwagi jest sam sezon. W sierpniu 2026 roku system pracował na styk z zupełnie innego powodu: 4 sierpnia Polskie Sieci Elektroenergetyczne ogłosiły okresy przywołania na rynku mocy, bo upał i temperatura wody chłodzącej zdjęły moc z pięciu z jedenastu bloków w Kozienicach i z czterech z dziewięciu w Połańcu, a największy krajowy blok B11 stał od lipca w planowym remoncie. Przy zwałach o dwa miliony ton niższych niż rok wcześniej i imporcie droższym w przeliczeniu na gigadżul odbudowa stanów przed zimą jest realnym zadaniem logistycznym, a nie formalnością.

Polski węgiel energetyczny jest na koniec sierpnia 2026 roku jednocześnie za tani dla tego, kto go wydobywa, i wystarczająco tani dla tego, kto go spala. Elektrownie nie mają powodu płacić więcej, dopóki tona z Rotterdamu kosztuje w przeliczeniu na gigadżul o mniej więcej jedną trzecią więcej niż krajowa, a kopalnie nie zejdą z kosztami, dopóki utrzymują zdolności, których rynek nie wykorzystuje. Różnicę pokrywa budżet kwotą planowaną na 7,5 miliarda złotych w 2026 roku, bez rozstrzygniętej od 2022 roku notyfikacji w Komisji Europejskiej. Wzrost wydobycia o 3,7 procent nie jest odbiciem branży, tylko skutkiem tego, że drogi gaz przesunął w Europie generację w stronę węgla — a to przewaga wynajęta, nie kupiona.

Na co patrzeć dalej

  1. Miesięczne dane Agencji Rozwoju Przemysłu za lipiec i sierpień — trzy pozycje naraz: wydobycie, sprzedaż i stan zwałów. Jeśli sprzedaż dalej będzie niższa od wydobycia, zapasy urosną tuż przed sezonem grzewczym.
  2. Kolejne odczyty indeksu PSCMI 1 — po czerwcowych 292,50 złotego za tonę pytanie brzmi, czy krajowa cena zejdzie poniżej progu, przy którym nawet Bogdanka straci dodatnią EBITDA. Ten wskaźnik przekłada się na taryfy ciepła i koszt wytworzenia prądu.
  3. Raport półroczny Bogdanki zapowiedziany na 9 września 2026 roku — potwierdzi lub skoryguje szacunkowe 113 milionów złotych EBITDA i 5,1 miliona zysku netto.
  4. Postępowanie notyfikacyjne przed Komisją Europejską — bez decyzji każda transza dopłat do redukcji zdolności produkcyjnych idzie z ryzykiem prawnym, a bez tych transz część spółek nie utrzymałaby płynności.
  5. Ceny gazu, uprawnienia do emisji i komunikaty Polskich Sieci Elektroenergetycznych — przy TTF około 65 euro za megawatogodzinę i wypełnieniu magazynów w niespełna 62 procent to gaz zdecyduje, gdzie zatrzymają się notowania ARA jesienią; uprawnienia w okolicach 75 euro za tonę wciąż trzymają węgiel przed gazem w kolejności uruchamiania jednostek, a powrót okresów przywołania na rynku mocy jesienią byłby sygnałem, że rezerwa mocy i logistyka paliwa nie nadążają przed zimą.

Tekst opisuje stan na koniec sierpnia 2026 roku; część danych ma charakter wstępny lub orientacyjny, a prognozy są opiniami ich autorów. Materiał ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej ani porady.

Materiał wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi rekomendacji ani porady inwestycyjnej.Czytaj więcejZwiń

Inwestowanie wiąże się z ryzykiem utraty kapitału; decyzje podejmujesz na własną odpowiedzialność.

Czytaj dalej

Wszystkie wpisy
  1. Warszawa oddaje rekord w jeden dzień

    RynkiDzień na rynku, 12 min czytania

    sesja 27.08
  2. WIG20 nad 4050 punktami

    RynkiDzień na rynku, 11 min czytania

    sesja 26.08
  3. CD Projekt bierze na siebie 30 proc. obrotu WIG20

    RynkiDzień na rynku, 10 min czytania

    sesja 25.08