Dane z sesji 20.11.2026 · sygnały 22:52Sesja 20.11 · sygnały 22:52

piątek, 20 listopada 2026

Nowy ład celny Trumpa: umowa z UE, pauza z Chinami i co dalej

Autor
Redakcja iqrynku
Opublikowano
Opisuje sesję
17.07.2026
Czytanie
12 min
Dział
Finanse

W skrócie

Na 24 lipca 2026 roku cła w USA przechodzą z wygasającej sekcji 122 na trwalszą sekcję 301; obowiązuje umowa z Unią z pułapem 15 procent, rozejm z Chinami i zbliżają się cła na leki markowe.

Na dzień 24 lipca 2026 roku Stany Zjednoczone domykają najgłębszą od dekad przebudowę własnej polityki celnej. Po tym, jak w lutym 2026 roku Sąd Najwyższy uznał, że prezydent nie mógł nakładać ceł na podstawie ustawy o nadzwyczajnych uprawnieniach gospodarczych (w skrócie IEEPA), administracja Donalda Trumpa odbudowała swój „ład celny" na innych fundamentach prawnych: na tymczasowej opłacie z sekcji 122 ustawy handlowej z 1974 roku, która wygasa właśnie dziś, oraz na trwalszych cłach z sekcji 301, które ją zastępują. W tle działają dwa filary sektorowe — obowiązująca od 1 lipca umowa handlowa z Unią Europejską z pułapem około 15 procent oraz utrzymany rozejm z Chinami — a na 31 lipca zapowiedziano wejście w życie części ceł na leki markowe.

Sesja 17.07.2026piątekSygnały GPW po przeliczeniu: kupno 121 · sprzedaż 210Przewaga sygnałów GPW (kupno − sprzedaż), 30 sesji−25−8908.0617.07w dół 262w górę 165 walorów
Grafika z danych serwisu: sygnały i notowania EOD walorów GPW, sesja 17.07.2026.

Co się wydarzyło: oś czasu nowego ładu celnego

Cały system ceł wzajemnych i ceł „fentanylowych", który definiował politykę handlową Waszyngtonu od wiosny 2025 roku, opierał się na jednej ustawie — o nadzwyczajnych uprawnieniach gospodarczych. Gdy sąd podważył ten fundament, administracja musiała w pośpiechu odbudować całą konstrukcję na innych przepisach.

Wyrok Sądu Najwyższego z lutego 2026 roku

20 lutego 2026 roku Sąd Najwyższy USA orzekł stosunkiem głosów sześć do trzech, że ustawa IEEPA nie upoważnia prezydenta do nakładania ceł, bo prawo do ich nakładania jest w istocie gałęzią uprawnienia podatkowego, zastrzeżonego dla Kongresu. Wyrok unieważnił zarówno cła „wyzwoleńcze" ogłoszone w kwietniu 2025 roku, jak i osobne cła związane z przemytem i imigracją, potocznie zwane fentanylowymi. Prezydent wydał tego samego dnia rozporządzenie znoszące cła oparte na IEEPA, a służba celna wstrzymała ich pobór od 24 lutego 2026 roku.

Pomost sekcji 122 i jego wygaśnięcie

W ciągu kilku godzin od wyroku Biały Dom sięgnął po inny przepis — sekcję 122, która pozwala na tymczasową dopłatę importową w reakcji na kryzys bilansu płatniczego. Wprowadzono ryczałtową opłatę 10 procent na praktycznie cały import, obowiązującą od 24 lutego. Problem w tym, że sekcja 122 ma wbudowane bezpieczniki: ogranicza dopłatę do maksymalnie 15 procent i do 150 dni. Termin ten upływa dokładnie 24 lipca 2026 roku o północy czasu wschodniego. Narzędzie okazało się kruche także w sądzie: sądy niższej instancji kwestionowały jego ważność, choć apelacja wciąż pozostaje w toku.

Sekcja 301 jako nowy kręgosłup systemu

Odpowiedzią na wygasający pomost stała się sekcja 301, czyli klasyczne narzędzie odwetu handlowego. Jak podała oficjalna strona przedstawiciela USA do spraw handlu oraz agencje, 23 lipca 2026 roku przedstawiciel Jamieson Greer ogłosił finalne działania z sekcji 301 wobec sześćdziesięciu gospodarek — formalnie w reakcji na niedostateczne egzekwowanie zakazu importu towarów wytwarzanych z użyciem pracy przymusowej. Partnerzy, którzy zobowiązali się przyjąć i egzekwować takie zakazy, mają zapłacić 10 procent, a pozostali 12,5 procent. Nowe cła obejmują około 99 procent importu do USA i wchodzą w życie od piątku, czyli faktycznie w miejsce znikającej opłaty z sekcji 122. Kluczowe jest to, że sekcja 301 nie ma ustawowego pułapu stawki ani terminu wygaśnięcia — właśnie dlatego administracja po nią sięgnęła.

Umowa USA–Unia Europejska: pułap 15 procent i co obejmuje

Na tym tle najbardziej stabilnym elementem układanki jest porozumienie transatlantyckie. Ramy uzgodniono latem 2025 roku, ale w praktyczny reżim prawny weszło ono dopiero teraz: Rada Unii Europejskiej przyjęła rozporządzenia wykonawcze 25 czerwca, a umowa zaczęła obowiązywać 1 lipca 2026 roku. Jej sercem jest zasada, że większość towarów z Unii objęta jest cłem 15 procent liczonym „wszystko w jednym", bez doliczania go do stawki bazowej. Dla eksportera oznacza to przewidywalność: zamiast kolejnych warstw ceł obowiązuje jeden, znany z góry pułap.

Umowa doprecyzowuje sytuację wrażliwych branż. Cło na samochody osobowe spadło z wcześniejszych 27,5 procent do 15 procent. Pułapem 15 procent objęto również leki, półprzewodniki oraz drewno. Z kolei dla części kategorii — między innymi leków generycznych, prekursorów chemicznych, samolotów i ich części czy surowców uznanych za niedostępne w USA — stosuje się jedynie stawkę najwyższego uprzywilejowania, która dla wielu produktów wynosi zero. Warto odnotować, że nowe cło z sekcji 301 z 23 lipca formalnie wymienia także Unię w przedziale od 10 do 12,5 procent, jednak całościowy pułap 15 procent z umowy ma z założenia zapobiegać nakładaniu się obciążeń — sposób pogodzenia obu reżimów pozostaje przedmiotem obserwacji rynków.

Chiny: od ceł fentanylowych do rozejmu i sekcji 301

Wokół Chin narosło najwięcej nieporozumień, bo obraz sprzed pół roku już nie obowiązuje. Jeszcze w listopadzie 2025 roku, po spotkaniu przywódców, ogłoszono rozejm: cło „fentanylowe" obniżono z 20 do 10 procent, a część ceł wzajemnych zawieszono, co ścięło efektywną stawkę z okolic 40 do około 30 procent, przy horyzoncie rozejmu do 10 listopada 2026 roku. Problem w tym, że oba te elementy — cło fentanylowe i cło wzajemne — opierały się na ustawie IEEPA, którą Sąd Najwyższy unieważnił w lutym. Formalnie zniknęły więc razem z całą warstwą IEEPA.

Co zatem realnie ciąży dziś na chińskim imporcie? Przede wszystkim cła z sekcji 301, które sąd pozostawił nietknięte, bo opierają się na innej podstawie prawnej. To zestaw stawek od 7,5 do 25 procent zależnie od listy produktów, z wyraźnie wyższymi obciążeniami dla wybranych sektorów, takich jak pojazdy elektryczne, panele słoneczne czy stal i aluminium. Do tego dochodziła 10-procentowa opłata z sekcji 122, teraz zastępowana nowym cłem z sekcji 301, w którym Chiny plasują się w górnej części przedziału. W efekcie łączne obciążenie utrzymuje się mniej więcej w połowie trzeciej dziesiątki procent, choć precyzyjna liczba zależy od produktu i sposobu liczenia. Dyplomatyczne ramy rozejmu — dotyczące metali ziem rzadkich oraz zakupów amerykańskich płodów rolnych — obowiązują do listopada, mimo że celne elementy ugody straciły podstawę prawną.

Farmaceutyki: cło 100 procent, onshoring i wyjątek unijny

Osobnym, gorącym tematem są leki. Tu narzędziem nie jest ani IEEPA, ani sekcja 122, lecz sekcja 232, dotycząca bezpieczeństwa narodowego. Administracja zapowiedziała cło sięgające 100 procent na opatentowane leki markowe. Wchodzi ono w życie stopniowo: od 31 lipca 2026 roku dla wąskiej listy firm wskazanych w załączniku, a od 29 września dla pozostałych. Termin 31 lipca pada najczęściej w kontekście „onshoringu", czyli przenoszenia produkcji do USA.

Mechanika zachęt wygląda następująco. Producent, który przedstawi zatwierdzony plan przeniesienia produkcji do USA, płaci nie 100, lecz około 20 procent. Firmy, które dodatkowo zawrą porozumienie w sprawie cen leków według zasady najwyższego uprzywilejowania, mogą zejść nawet do zera. Termin składania wniosków upłynął w czerwcu. Dla europejskiego czytelnika kluczowy jest jednak wyjątek: unijne leki markowe objęte są pułapem 15 procent z umowy transatlantyckiej, a unijne generyki korzystają zwykle ze stawki najwyższego uprzywilejowania, czyli często zerowej. Innymi słowy, grożące „setki procent" dotyczą przede wszystkim producentów spoza porozumienia z Brukselą.

Jak działa cło: podatek, łańcuchy dostaw i pytanie, kto płaci

Warto zejść z poziomu polityki na poziom mechaniki, bo tu kryje się źródło wielu nieporozumień. Cło to podatek importowy pobierany przez służbę celną w momencie wprowadzania towaru do obrotu. Płaci go bezpośrednio importer, a nie zagraniczny producent czy obcy rząd. Dopiero potem koszt wędruje wzdłuż łańcucha dostaw — może zostać wchłonięty przez marżę importera, przerzucony na dystrybutora, a ostatecznie w części lub w całości trafić do ceny płaconej przez konsumenta.

Kto więc realnie ponosi ciężar? Dane z 2026 roku sugerują, że coraz większa część kosztu trafia do odbiorcy końcowego. Analiza jednego z oddziałów banku centralnego USA z początku roku wskazywała, że amerykańskie firmy i konsumenci pokrywają blisko 90 procent kosztu ceł. Efektywna średnia stawka celna w USA wzrosła do około 10 procent, a badania banku centralnego szacowały, że cła dołożyły rzędu 0,8 punktu procentowego do bazowej inflacji, która w marcu sięgnęła około 3,2 procent rok do roku, najwyżej od kilku lat. Przełożenie ceł na ceny narasta zwykle przez wiele miesięcy, w miarę jak wyczerpują się zapasy sprzed podwyżek i renegocjowane są kontrakty. Cło jest przy tym realnym dochodem budżetu USA, liczonym w setkach miliardów dolarów rocznie ponad wcześniejszą normę.

Dlaczego to ma znaczenie: stawka, trwałość i przewidywalność

Dla rynków najważniejsza jest nie sama wysokość stawek, lecz ich trwałość. Reżim oparty na IEEPA i sekcji 122 był z natury nietrwały — jeden mógł zostać obalony przez sąd, drugi wygasał z mocy ustawy po 150 dniach. Przejście na sekcję 301 zmienia tę logikę: to narzędzie bez ustawowego pułapu i bez terminu wygaśnięcia, a więc znacznie trudniejsze do szybkiego zniesienia.

Istotą „nowego ładu celnego" nie jest to, że stawki są wysokie, lecz to, że po zmianie podstawy prawnej z tymczasowej na trwałą stały się one przewidywalnym, długoterminowym parametrem globalnego handlu, z którym firmy i inwestorzy muszą się liczyć na lata, a nie na miesiące.

Druga strona medalu to niepewność prawna, która nie zniknęła. Trwają postępowania w sprawie zwrotów ceł pobranych na podstawie unieważnionych przepisów, a mechanizmy odzyskiwania nadpłat pozostają niejasne. Dla spółek notowanych oznacza to, że pozycje celne w sprawozdaniach finansowych mogą jeszcze podlegać korektom.

Szersze implikacje i scenariusze warunkowe

Zamiast twardych prognoz z datą warto myśleć w kategoriach zależności warunkowych — poniższe scenariusze mają charakter analityczny, nie prognostyczny.

  • Jeśli sądy apelacyjne podtrzymają cła z sekcji 301, to zwykle utrwala się wysoki poziom ochrony rynku amerykańskiego, ponieważ znika nadzieja na szybkie odwrócenie polityki i firmy przyspieszają relokację produkcji.
  • Jeśli rozejm z Chinami dotrwa do listopada i zostanie przedłużony, to zwykle spada premia za ryzyko na rynkach wschodzących, ponieważ inwestorzy wyceniają mniejsze prawdopodobieństwo gwałtownej eskalacji.
  • Jeśli przełożenie ceł na ceny okaże się pełniejsze, niż zakłada bank centralny USA, to zwykle rośnie ryzyko utrzymania wyższych stóp procentowych na dłużej, ponieważ uporczywa inflacja towarowa ogranicza pole do luzowania polityki pieniężnej.
  • Jeśli cło na leki markowe wejdzie w pełni w życie bez szerokich wyjątków, to zwykle rosną koszty ochrony zdrowia i presja na marże producentów spoza porozumień, ponieważ łańcuchy dostaw farmaceutyków są długie i trudne do szybkiego przeniesienia.

Co to oznacza dla inwestora: kanały wpływu na rynki i GPW

Poniższa część ma charakter wyłącznie edukacyjny, a nie doradczy — wskazuje kanały, przez które polityka celna może oddziaływać na wyceny, bez sugerowania jakichkolwiek decyzji.

Kanały makro: waluta, inflacja, aktywa bezpieczne

Cła oddziałują na rynki pośrednio. Wyższa inflacja w USA i dłużej utrzymywane stopy procentowe wzmacniają zwykle dolara, co dla polskiego inwestora wpływa na kurs złotego i na relatywną atrakcyjność rynków wschodzących, do których zaliczana jest Polska. Historycznie w okresach napięć handlowych rosło zainteresowanie aktywami uznawanymi za bezpieczne, jak złoto czy obligacje skarbowe, choć zależności te nie są automatyczne.

Ekspozycje sektorowe na warszawskim parkiecie

Bezpośrednia ekspozycja polskiej gospodarki na rynek amerykański jest umiarkowana — szacunki jednego z krajowych banków mówiły o negatywnym wpływie ceł na przychody polskiego przetwórstwa rzędu około pół procenta, rozłożonym jednak nierównomiernie. Najbardziej narażone bywają branże metalowa, chemiczna, maszynowa oraz meblarska, czyli sektory o istotnym udziale eksportu. Producenci wyrobów aluminiowych sygnalizowali, że wysokie cła na aluminium mogą uderzać w ich konkurencyjność cenową. Część spółek z warszawskiego parkietu sprzedaje zaś do USA pośrednio, przez łańcuchy dostaw partnerów z Europy Zachodniej, więc wpływ ceł bywa rozmyty i opóźniony.

Dywersyfikacja i adaptacja

W reakcji na trudniejszy dostęp do rynku amerykańskiego wiele firm poszukuje alternatywnych kierunków zbytu, którym sprzyjają sfinalizowane przez Unię umowy handlowe z gospodarkami Ameryki Południowej oraz z Indiami. Praktyczny wniosek jest taki, że warto rozróżniać spółki według faktycznej ekspozycji na rynek amerykański, a nie oceniać cały indeks jednym pociągnięciem.

Należy podkreślić, że powyższe uwagi nie stanowią rekomendacji kupna ani sprzedaży jakichkolwiek instrumentów. Inwestowanie na giełdzie wiąże się z ryzykiem utraty części lub całości kapitału, a decyzje warto podejmować po samodzielnej analizie i, w razie potrzeby, konsultacji z licencjonowanym doradcą.

Tekst opisuje sytuację rozwojową według stanu na około 24 lipca 2026 roku; kolejne dni mogą przynieść istotne zmiany. To analiza o charakterze edukacyjnym, a nie rekomendacja inwestycyjna.

Materiał wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi rekomendacji ani porady inwestycyjnej.Czytaj więcejZwiń

Inwestowanie wiąże się z ryzykiem utraty kapitału; decyzje podejmujesz na własną odpowiedzialność.

Czytaj dalej

Wszystkie wpisy
  1. sesja 14.07
  2. Private credit: cichy gigant prywatnego długu

    Finanse13 min czytania

    tydzień 06–10.07
  3. sesja 07.07